Sinterklaas is GEEN leuk kinderfeestje!

image-241
AMSTERDAM- Waar ik vorig jaar nog een redelijk genuanceerd stukje heb geschreven over de Zwarte Piet discussie merk ik dat ik die nuance inmiddels een beetje dreig kwijt te raken en een lichte tot aan zeer hoog grenzende irritatie en ongeloof langzaam de overhand beginnen te nemen.

Ondanks dat de collectieve cognitieve dissonantie en enorme blinde vlek waar de Zwarte Piet hooligans mee kampen echt serieuze vormen begint aan te nemen wilde ik toch nog een keer een genuanceerd stukje schrijven. Ik denk namelijk dat ik weet waar het aan ligt dat de argumenten van het anti-pietenkamp niet doorkomen bij de pro-pieten en waarom zij maar blijven volharden in het geven van non-argumenten en het wijzen naar andere zaken die immers veel belangrijker zijn en er met de haren bij worden gesleept, ondanks dat ze volledig irrelevant zijn, om hun mening kracht bij te zetten.

Recht praten

Voordat ik daar verder op inga eerst nog even dit. Voor het gemak laat ik de echte racisten even buiten beschouwing en richt ik me op de mensen die echt te goeder trouw zijn en oprecht niks verkeerds zien in het leuke kinderfeestje Sinterklaas. Een van de kenmerken van cognitieve dissonantie is dat je ergens, misschien zelfs alleen in je onderbewuste, wel weet dat er iets niet klopt, maar dat je nu eenmaal een bepaalde mening hebt gevormd en die op alle manieren wil blijven recht praten. Cognitieve dissonantie maakt het bijvoorbeeld mogelijk dat sommige mannen er pas op hun 55e achterkomen dat ze eigenlijk gay zijn.

Het kenmerk van een blinde vlek is dat je zelf niet het hele plaatje ziet of kunt zien en dat je dan iemand anders nodig hebt om je te wijzen op de dingen die je zelf niet ziet. Dat is ook de reden dat alle groten der aarde, van Bill Clinton tot Sir Richard Branson iemand hebben die ze coacht en ze wijst op de dingen die ze zelf niet zien. Die mensen zijn echt niet gek, maar zelf zie je gewoon niet alles.

Een aantal jaar geleden was het mijn collega Mike die mij m’n blinde vlek liet inzien. Dit gebeurde niet in een keer en heeft zeker nog voor wat nagesputter gezorgd, maar als de oogkleppen er eenmaal vanaf zijn dan kun je vaak zelf niet meer begrijpen dat je het ooit anders hebt gezien.

image-242

Duidelijke uitleg

Waar het volgens mij verkeerd gaat is op de punten van historisch perspectief en besef. In veel gevallen ontbreekt dit volledig of in ieder geval grotendeels. Als je dan je hele leven en zelfs al generaties achter elkaar alleen maar gezellig Sinterklaas hebt gevierd en daar oprecht nooit iets verkeerds in hebt gezien of mee hebt bedoeld en je krijgt ineens te horen “Zwarte Piet is Racisme en hij moet gewoon weg” dan gaan gelijk de hakken in het zand, schiet men in de verdediging en is verder eigenlijk onbereikbaar.

Een duidelijke uitleg waarom het racistisch is en weg zou moeten ontbreekt in veel gevallen. Hierdoor is er van beide kanten geen sprake van begrip en blijft iedereen zich verschansen in zijn eigen stelling, waardoor we niet voor of achteruit gaan en in een soort “sur place” terecht zijn gekomen. Voor de ene partij is het zo klaar als een klontje en de andere partij ziet het oprecht niet. Diegenen natuurlijk uitgezonderd die het nog net goed vinden dat hier ook donkere mensen wonen, zolang ze maar geen praatjes krijgen en moeilijk gaan doen. Ze zijn hier immers te gast. Aan het feit dat de meesten gewoon in dezelfde ziekenhuizen zijn geboren als wij, op dezelfde scholen hebben gezeten, bij dezelfde bedrijven werken en in dezelfde straten wonen, wordt voor het gemak even voorbij gegaan.

Maar goed, laten we eens een serieuze poging doen om te kijken waarom het racistisch is en kijken of we het een plekje kunnen geven in ons eigen beeld, vanuit Nederlands perspectief en wellicht zelfs vanuit een wereldperspectief. Een veel gehoorde uitspraak is dat Sinterklaas helemaal niks met slavernij te maken heeft. Als ik heel eerlijk ben is mijn reactie daar nu op “Dan moet je nu zo langzamerhand toch wel bijna blind zijn?”, maar ik had beloofd dat dit een genuanceerd stukje zou worden dus is mijn reactie:”Mwoah…ik denk dat dat niet helemaal klopt wat je zegt.”

Het kenmerk van een blinde vlek is dat je zelf niet het hele plaatje ziet of kunt zien en dat je dan iemand anders nodig hebt om je te wijzen op de dingen die je zelf niet ziet.

400 jaar

Tijdens de slavernij zijn miljoenen mensen uit Afrika geroofd, op een schip gezet en onder erbarmelijke omstandigheden naar Zuid-Amerika en de Caribbean ontvoerd. Om dit enigszins te kunnen verantwoorden werden deze mensen gedehumaniseerd en letterlijk bestempeld als minder waard dan dieren. Velen overleefden de overtocht niet en degenen die het wel overleefden wachtte een erbarmelijk lot.

Kinderen werden bij hun ouders weggerukt en apart verkocht, vrouwen werden verkracht en wie niet hard genoeg werkte of niet gehoorzaamde kon zich opmaken voor het klappen van de zweep op zijn rug. Dit heeft niet 1, 2 of 5 jaar geduurd, maar zo’n 400 jaar!

In die tijd waar dus een verhouding was gecreëerd van de blanke superieure meester en de donkere inferieure en onderdanige slaaf is in 1850 Zwarte Piet zoals we hem nu kennen door Jan Schenkman ingevoerd. De slavernij is door Nederland pas in 1863 (13 jaar later dus) afgeschaft. Dit ging overigens niet helemaal vanzelf, want hier was toch wel wat druk van buitenaf van o.a. Engeland voor nodig.

In principe doe ik eigenlijk nooit aannames, maar in dit geval ga ik er voor het gemak even vanuit dat iedereen het met me eens is dat de slavernij toch wel redelijk racistisch was. In die tijd en in dat koloniale denkbeeld is toen dus de Zwarte Piet toegevoegd op de manier zoals die nu onderdeel van het verhaal is. De domme zwarte knecht van de blanke goedheiligman die overduidelijk zijn baas is.

image-243

Dat in een verder verleden sprake was van raven, Wodan en andere zaken in het Sinterklaas verhaal waar de Zwarte Piet op geïnspireerd zou zijn doet volledig niet ter zake. Ten tijde van de slavernij is deze Piet geïntroduceerd, compleet met rode lippen, kroespruik en gouden oorringen. De vergelijking met Blackface en de Minstrelshow valt hier toch nauwelijks te ontkennen? Blanke mannen die zich zwart schminken om eruit te zien als mensen met Afrikaanse roots en vervolgens een showtje of toneelstukje opvoeren ter vermaak van het witte publiek.

Liedjes

Mochten er nog mensen zijn die nog steeds twijfelen of Zwarte Piet nu wel of niet als slaaf werd gezien, heb ik hier een couplet uit een oud gezellig Sinterklaasliedje van vroeger:

Deftig in ’t fluwelen pak
Op zijn rug een grote zak
Met een tronie zwart als roet
En een ketting aan zijn voet
Mantel, kuitbroeken baret
Dat is Pietermans portret

Ik vind dat “een ketting aan z’n voet” toch misschien wel gelinkt zou kunnen worden aan slavernij? Toch? Mocht je twijfelen of dit liedje echt bestaat….het liedje staat hier: http://www.liedjeskist.nl/liedjes_a-z/z-liedjes/zwarte_piet.htm

“Ja maar mijn ouders hebben altijd gezegd dat Zwarte Piet door de schoorsteen kwam en daarom zo zwart is.” Tja….dat waren nog eens schoorstenen he! Als je daar als blanke inging dan kreeg je kroeshaar, rode lippen, gouden oorbellen, een volkomen egale zwarte huid en vroeger zelfs dus blijkbaar ook een ketting om je voet.

Voor de twijfelaars of dat schoorsteenverhaal niet gewoon een verhaaltje is dat is bedacht, omdat men ook wel snapte dat het niet kon om ronduit toe te geven dat Zwarte Piet gewoon gebaseerd is op een echt mens met een donkere huid en er op die manier getracht is een draai aan te geven, waardoor het misschien wel acceptabel zou zijn, heb ik nog een leuk coupletje uit een ander liedje, waarin ze het eens getest hebben en geprobeerd hebben om hem te wassen:

Pieterknecht die komt er aan
Pieterknecht de neger
Kijk eens wat een Moriaan
’t Lijkt wel een schoorsteenveger
Mag ‘k j’eens wassen, Pieterknecht
’t Helpt niet, jongens, ’t zwart is echt

De link naar dit lied staat hier: http://www.liedjeskist.nl/liedjes_a-z/p-liedjes/pieterknecht.htm

Verantwoordelijk

Niemand die nu leeft is verantwoordelijk voor of heeft schuld aan het vele leed dat in de tijd van de slavernij is berokkend. We hebben alleen wel met z’n allen een verantwoordelijkheid om de kwalijke gevolgen die we nog steeds om ons heen zien op te lossen.

Wat verandert er nu aan de essentie van het sinterklaasfeest als die Piet een andere kleur krijgt? De essentie van het verhaal is toch niet dat er een witte baas moet zijn en dat de knechtjes perse zwart moeten zijn? De essentie is toch het samen zijn, de cadeautjes en de nationale samenspanning om net te doen alsof het allemaal echt is? Geen enkele van deze elementen verdwijnt als Piet straks zilver, goud, wit en oranje is.

Een kinderfeest kan per definitie niet leuk zijn als er een racistisch element in zit. Het argument “Ja maar het is gewoon een kinderfeest “ is daarom een argument voor degenen die de Piet graag anders zien en niet voor de pro-pieten. Een kinderfeest hoort een feest voor iedereen te zijn en daar laten we kinderen, zowel zwart als wit, niet zingen “Ook al ben ik zwart als roet ik meen het toch goed.”

Bron: 

  • Fotografie: Tim S. Trebla Photography
  • Grime: Annekat van Velzen
  • Kledingverhuur: Fa. J.F. Kloeg

image-244


Gast-auteur:
 Jerry Arens

Met veel liefde en toewijding werkt de JRvS redactie dagelijks aan nieuwe maatschappelijke onderwerpen om deze onder de aandacht te brengen van jullie, onze lezers.

Wij willen een signaal geven aan de maatschappij en tevens jullie de gelegenheid geven ook je verhaal hier op de website te delen.

Heb jij een verhaal die gehoord móet worden, laat ons dit dan weten. We geven jou graag de kans om je verhaal als gast-auteur hier te publiceren!

Meer informatie kun je hier in vinden: http://jouwrechtvanspreken.nl/gast-schrijvers/
6 comments on “Sinterklaas is GEEN leuk kinderfeestje!
  1. Patrick Haman
    13 oktober 2013 ·
    Lieve medemensen, of slechte medemensen, die bestaan er degelijk al zouden wij dit willen tegenspreken, wij mensen zijn beperkt intelligent daarom zijn deze discussies belangrijk, want wij leren allemaal van elkaar, en dat maakt de wereld zo mooi of lelijk, leer zoveel mogelijk van elkaar, daardoor kan je opkomen voor jou rechten en elkaar beter begrijpen, zodat de wereld van morgen er anders uit zal zien, zodat ons nageslacht niet hetzelfde zal mee maken als wij, want tijden veranderen de mens wordt slimmer, maar blijft beperkt intelligent, want als wij mensen elkaar niet willen begrijpen vanwege onze trots of behoud van wat ons is aangeleerd, door onze voorouders die niet zo slim als ons waren, dan zal je beperkt intelligent blijven, wat niet ons doel is, dus lieve witte mensen of lieve zwarte mensen leer naar elkaar te luisteren dan zal je te weten komen dat je niets wist en alleen maar wijzer wordt ga zo door, ik hou van jullie, ik hou van alle kleuren, met alle kleuren samen maak ik een prachtig mooi schilderij, want wij hebben elkaar nodig
    Patrick Haman Beeldendkunstenaar

  2. Er is geen omschrijving van rasicme waar alle geleerden het met elkaar overeen zijn gekomen, maar Wikipedia omschrijft het als volgt:
    Volgens de Conventies van de Verenigde Naties betekent raciale discriminatie “elk onderscheid, uitsluiting, beperking of voorkeur gebaseerd op ras, huidskleur, afstamming, of nationale of etnische oorsprong die het doel of effect heeft van opheffing of aantasting van erkenning, genieting of uitoefening, op basis van gelijkwaardigheid, van mensenrechten, en fundamentele vrijheden in het politieke, economische, sociale, culturele of enig ander veld van het openbare leven”. Zuiver theoretisch: racisme geeft geen kwalitatief waardeoordeel over de verschillende mensenrassen. Het erkent hooguit de verschillen, zonder daar een waardeoordeel over te geven. Toch heeft racisme in het dagelijks taalgebruik een negatieve betekenis, aangezien het dagelijks taalgebruik uitgaat van de aanwezigheid van een kwalitatief waardeoordeel.
    Het belangrijkste wat ik hierin lees is “…het doel of effect heeft van opheffing en aantasting van erkenning, genieting of uitoefening, op basis van gelijkwaardigheid van mensen rechten en fundamentele vrijheden…”. 
Hoewel men in deze context (terecht of onterecht) de link legt met de slavernij, van waaruit Piet ontstaan zou zijn, is in deze discussie in mijn ogen niet relevant. Het karakter Piet heeft in het geheel niet het doel of het effect op deze opheffing of aantasting. Door het karakter Piet worden mensen van een ander ras niet opeens aangezien voor minder. Piet is in mijn ogen een karakter wat veel meer weg heeft van een sprookesfiguur dan een connectie met welk bestaand ras dan ook. Het doel en effect wat dit onderscheid dus volgens bovenstaande definitie te weeg zou brengen ontbreekt daarom in mijn ogen.
    Hieruit volgend vind ik ook dat mensen die het Sinterklaasfeest graag vieren met een zwarte Piet ook geen racisten zijn, om de simpele reden dat deze mensen helemaal niet het doel of de intentie hebben enig onderscheid te willen maken met het karakter Piet of enige link met een bepaald ras. Ik vind ook de naam “Zwarte Piet” geen scheldnaam om de simpele reden dat zwart enkel een kleur is, net als rood, wit, groen. Het is daarnaast zo dat Sinterklaas en Piet van alle kinderen houden, ongeacht kleur, herkomst of sociale status, alle kinderen krijgen kado’s.
    Wat er momenteel gebeurt in Amerika, de discussie omtrend het Football team “The Redskins” kun je in mijn ogen ook niet vergelijken met deze discussie. The Redskins is een scheldnaam voor de inheemse bewoners van het land, en dat is heel wat anders. Toch heb ik in het nieuws mensen het argument aan horen dragen dat zij uitgescholden werden voor “Zwarte Piet”. Dat is natuurlijk onacceptabel, maar dan moeten we het als samenleving over deze verharding in onze cultuur hebben, los van het kinderfeest. Schelden is namelijk nooit goed te praten. Het gaat dan om het feit dat je elkaar niet opzettelijk dient te kwetsen op deze manier.
    Ik vind dus dat er bij het hele kinderfeest geen intentie zit om wie dan ook te kwetsen. De link die gelegd wordt met gruwelijkheden uit het verleden vind ik ook onterecht. Ik ben enkel verantwoordelijk voor mijn eigen akties en gedrag, en dat van mijn kinderen. Daar houdt het voor mij op. Ik kan dus ook geen verantwoording nemen voor het gevoel wat een zwarte Piet oproept bij een ander. Zo vind ik ook niet dat ik verantwoordelijk ben voor wat er in het verleden gebeurd is; dat zijn immers niet mijn akties. Ik schaam mij diep voor de slavernij, en hoe mensen vroeger behandeld zijn. Maar dan schaam ik mij als mens, niet als lid van een ras. Ik vind het om deze reden ook lastig te begrijpen dat men persoonlijk geschokt is om het karakter Piet en dat men daardoor gevoelens krijgt die met deze slavernij te maken hebben.
    We genieten in dit land het recht een mening te uiten. Je hebt ook het recht om overal wat van te vinden. Maar ik vind dus ook dat de mensen recht hebben zwarte Piet rasistisch te vinden, maar dat wil niet zeggen dat het karakter Piet om die reden verboden moet worden. Om de eenvoudige reden dat de intentie tot kwetsen niet aanwezig is zoals in het begin omschreven. Als ik door iets gekwetst wordt heb ik altijd een aantal opties, bijvoorbeeld: ik laat weten waarom het mij zo kwetst, ik negeer het, of ik accepteer het en leer ermee omgaan. Wat ik niet doe, is roepen dat wat mij kwetst niet mag zijn, slecht is, of weg moet; ieder heeft hier het recht om zich te uiten, dat is immers een van onze fundamenten van onze sociale samenleving. Net zoals tolerantie twee kanten opwerkt.
    Doen we dit niet, dan krijg je situaties waarin bijvoorbeeld huidskleur zo een beladen issue wordt, dat we onszelf in de meest vreemde bochten wringen om onderwerpen te vermijden zoals ik in Amerika vaak zie gebeuren, want “oh je zou zo voor racist uitgemaakt kunnen worden”. Laten we nou niet zoveel waarde hechten aan de woorden, maar meer aan de intentie erachter. Ik zie iemand van bijvoorbeeld Afrikaans komaf niet als eenzelfde persoon als ikzelf. Dat zou ik heel raar vinden. Ik zie deze persoon als iemand die een zwarte huidskleur heeft, met een andere historie, cultuur en achtergrond, maar wel met hetzelfde hart als ik. Het is deze diversiteit die onze samenleving (en het leven op aarde in het algemeen) verrijkt en kleur geeft. Dus ja, we zijn allemaal anders en we zien er ook anders uit maar praten tot elkaar van wereldbewoner tot wereldbewoner.
Racisme is dus ook in essentie niet een woord met negatieve lading, er zijn nou eenmaal kenmkerken die verschillende rassen onderscheiden maar we moeten deze kenmerken niet gebruiken met de intentie de ander te willen kwetsen of benadelen.
    Wat ik ook opmerkelijk vind, is dat als we Piet een andere kleur geven, oorbellen uitlaten en de lippen niet rood maken, het opeens opgelost is. Want als het deze kenmerken zijn, dan hebben we in mijn ogen echt een andere discussie te voeren die veel dieper zit.
    Aan de andere kant vind ik het argument “dat het altijd zo geweest is” niet een argument om het dan altijd ook maar zo te laten. Ik ben ook zeker niet pro-Piet, maar wel tegen de stelling dat “Zwarte piet racistisch is” en dat mensen die Zwarte Piet willen behouden ook racistisch zijn.”
    Is er dan in het geheel geen oplossing? Tuurlijk wel. Maar dan had het echt anders gebracht moeten worden. Persoonlijk vind ik namelijk gekleurde Pieten veel vrolijker dan enkel zwarten. Maar door te roepen dat Zwarte Piet racistisch is, en alle mensen die pro-Piet zijn ook racistisch zijn, kun je enkel weerstand verwachten. Je doet namelijk hetzelfde als waar je voor pleit, je creeert een wij-goed, zij-slecht gevoel. Laten we vooropstellen dat het de meeste kinderen echt niet uitmaakt wat voor een kleur Piet heeft, zolang de pepernoten en kado’s maar verschijnen. Een oplossing zou daarom zijn dat je steeds een aantal gekleurde Pieten toevoegt. Op de vraag van de kinderen waarom die Piet bijvoorbeeld groen is, kan deze Piet dan heel makkelijk antwoorden: “Omdat ik het een mooiere kleur vind, wat is jouw lievelingskleur?” Ik verwacht dat bijna alle kleine kinderen dat zou zouden accepteren, omdat ze Piet niet zien als iemand van een ander ras, maar als een vrolijke, altijd vriendelijke zwart gekleurd persoon.
    Het komt dus in feite neer op de intentie en het doel. Dat is niet om te kwetsen, niet om mensen te benadelen of enige ander onderscheid aan te brengen. Het doel is om kinderen een fijne tijd te bezorgen. Als je hierdoor gekwetst wordt, heb je in mijn ogen zelf wat te doen; maar roepen dat anderen dan fout zitten is niet de oplossing. Kunnen de teksten van de liedjes niet wat moderner? Kan het dan niet veranderen en kunnen de Sint en Piet niet gepimpt worden? Onzin, natuurlijk kan dat, maar dan wel vanuit de juiste gedachte.

  3. in de jaren 60 woonde ik in dordrecht liep in het centrum met een donkere (zwart) een jongetje liep langs met zijn moeder .Waarop hij tegen zijn moeder zei mama mama kijk daar staat zwartepiet.

  4. Stukjes schrijven vanuit n semi-historisch perspectief schrijven, is leuk, maar helpt eigenlijk alleen, als je dan ook even echt naar historie kijkt vanuit verschillende perspectieven. Ik heb zelf nogal lang in Beieren gewoond heb, en aldaar, maar vooral ook in Oostenrijk wordt een Sinterklaas-traditie gevierd, die uit hetzelfde als het onze, en nog veel ouder dan een negentiende eeuws vaatje stamt. Als we naar de traditie van de oosterburen kijken, wordt een hoop duidelijk over wat ik het ‘Nederlandse misverstand rond zwarte Piet’ noem. In Du en Ö wordt dit feest gevierd met Sinterklaas en zijn ‘schaduw-zijde’, een eng beest genaamd ‘Krampus’. En Krampus is geen slaaf, Krampus is de duivel. Daar gaan ook het oorspronkelijke feest van Sinterklaas, en heel veel traditionele kinderliedjes over, over lekkers als je braaf, maar straf als je stout bent geweest! Wat een duidelijk racistisch element in de Nederlandse traditie is, is dat merkwaardige, 19e eeuwse besluit om de duivel als n zwart gekleurde knecht van Sinterklaas te gaan afbeelden, waarbij de ‘Moor’ tot duivel bestempeld is geraakt. De enige conclusie die je kan trekken is, dat Sinterklaas inderdaad GEEN leuk kinderfeestje is, maar wat ook duidelijk is, is dat het dat NOOIT is geweest. Het oorspronkelijke(re) feest gaat over goed en kwaad, in de traditionele afschrikwekkende enge sprookjes-manier.
    Mijn familie houdt er al jaren een traditie op na ietwat vileine Sinterklaasgedichten te schrijven, waarin een bepaald ‘afkeurenswaardig’ gedrag van de pakjesontvanger op de hak wordt genomen, maar natuurlijk ook altijd met n vriendelijke draai. Dat is de kern van de zaak. Als we naar n niet-racistische versie van Sinterklaas terug willen, dan misschien naar Krampus? Maar hoeveel mensen zullen dát wel niet vreselijk vinden! Hahaha, we zijn allemaal zo verantwoord, pedagogisch en anti-enge griezel-sprookjes geworden. Maar, mogen kinderen niet meer griezelen, nare dingen zien? Ook gevaar, racisme en on-mooie dingen verdienen aandacht en uitleg, het leven is niet alleen maar rooskleurig…..

  5. Hartelijk dank, goed geschreven. Mij hoefde je niet te overtuigen. Maar ik heb het gedeeld op fb en hoop dat dit bij enkele vrienden de ogen doet opengaan.
    Daarnaast vind ik eerlijk gezegd dat, terwijl rationele argumenten belangrijk zijn, er ook best aanspraak mag worden gemaakt op empathie, medemenselijkheid. Als je door eigen handelen anderen tot last bent (of aanstootgevend), zou je altijd moeten overwegen of dat ook anders kan, ook al snap je misschien niet direct waarom de ander zich aan je stoort.

  6. De pietendiscussie is in ieder geval een goede reden voor volwassen mensen om lekker 1 kant te kiezen, terwijl het de kinderen waar het om gaat waarschijnlijk niks uit maakt of er straks stroopwafelpieten kaaspieten zwarte pieten of kleurpieten rondlopen. Ik vind het zelf een vrij slap aftreksel maar als het nodig is in het -Behoorlijk triest dat de discussie daartoe heeft geleid- maatschappelijk belang, so be it. Wat oogkleppen betreft heeft u compleet gelijk. Er is een tunnelvisie van racisme VS Traditie, niemand geeft een duimbreed toe; hopelijk gaat de hele kansloze heisa langs de kinderen heen, t is voornamelijk n kinderfeest geloof ik

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: